Table of Contents
tarieven:verlaagd_tarief:voedingsmiddelen
1. Aantekeningen
1.1 Vraag NRC 7 april 2023
Van: Doesum, Ad van (BELASTR) ad.vandoesum@maastrichtuniversity.nl
Verzonden: vrijdag 7 april 2023 16:00
Aan: Martine Kamsma m.kamsma@nrc.nl
Onderwerp: Re: vraag NRC SEO over btw groente en fruit
Geachte mevrouw Kamsma,
Nogmaals hartelijk dank voor uw interessante vraag. Ik ga daar graag op in.
Gaat u hierover een artikel publiceren in NRC? Indien dat het geval is en u daarbij gebruik gaat maken van mijn onderstaande reactie, zou u mij dan in de gelegenheid willen stellen het artikel voor publicatie te lezen? Verder verzoek ik u dan, omwille van de transparantie, te vermelden dat ik professor in de kostprijsverhogende belastingen aan de Universiteit Maastricht, hoofd van het Knowledge Centre van PwC Nederland en rechter-plv. in de rechtbank Den Haag ben.
In de discussie over de wenselijkheid om een nultarief (0%) te introduceren op groente en fruit lopen - u geeft dat zelf ook al aan - drie zaken door elkaar heen.
Ten eerste is het de vraag of een nultarief op groente en fruit een gezonde voedselkeuze stimuleert. De algemeen heersende opvatting onder (internationale) btw-experts is dat dit niet of slechts beperkt het geval is. De btw is een ongeschikt middel om gedrag te beinvloeden. Dat is ook weer de conclusie in het SEO rapport. Zie bijvoorbeeld ook: https://www.cpb.nl/sites/default/files/publicaties/download/cpb-policy-brief-2014-02-bouwstenen-voor-een-moderne-btw.pdf
Ten tweede is het de vraag of om hetzelfde doel te bereiken (gezondere voedingsmiddelenkeuzes) niet effectievere maatregelen bestaan. Het is namelijk zo dat een nultarief op groente en fruit voor de overheid (permanente) budgettaire kosten en voor het bedrijfsleven (eenmalige) implementatiekosten met zich brengt. Bovendien zijn er alternatieve, niet noodzakelijkerwijs fiscale, maatregelen denkbaar die een groter gedragseffect tegen lagere (maatschappelijke) kosten teweeg kunnen brengen (zoals verboden, beperkingen in de verkrijgbaarheid, heffen van bijzondere verbruiksbelastingen). Voorts moet bedacht worden dat een verlaging van het btw-tarief op groente en fruit van 9% naar 0% enerzijds voor de consument maar een druppel op een gloeiende plaat zal zijn (in de prijs van een komkommer van € 1,09 bij de AH zit een nu bedrag van € 0,09 aan btw). En dan is het nog maar de vraag óf de btw-verlaging al leidt tot een verlaging van de prijzen (en niet, zoals destijds bij het verlagen van het tarief op kappers- en andere arbeidsintensieve diensten tot verhoging van de winstmarges van de bedrijven leidt – zie bijvoorbeeld: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28600-IXB-24-b2.pdf).
Ten derde - en ik meen dat uw vraag daarop ziet - is het de vraag wat de risico's op het vlak van juridische houdbaarheid en uitvoerbaarheid zijn van een nultarief op groente en fruit. Het SEO rapport schetst die risico’s mijns inziens terecht. De conclusies komen overeen met het beeld dat algemeen in de vakliteratuur en uit de rechtspraak (zie hierna) over de afbakening van het verlaagde tarief naar voren komt.
De gesignaleerde risico’s houden verband met het afbakenen van wat precies onder het nultarief zou moeten gaan vallen. Als immers het doel is om slechts 'gezonde' voeding onder het lage tarief te brengen, dan is het noodzakelijk om binnen datgene dat dan als groente en fruit wordt aangemerkt, een nadere afbakening aan te brengen. Niet alle groente en niet al het fruit is gezond. Het voorbeeld dat in het SEO rapport genoemd wordt, is dat van komkommer mét en zonder (ongezonde) toevoegingen.
Het maken van een (nadere) afbakening is echter zowel problematisch voor wat betreft de juridische uitvoerbaarheid als voor wat betreft de uitvoerbaarheid van een dergelijke maatregel. Het komt mij voor dat dit niet anders is wanneer slechts 'verse en onbewerkte' producten onder het verlaagde tarief worden gebracht, zoals de heer Overwater in het FD oppert.
De juridische uitvoerbaarheid gaat over de vraag in hoeverre het (juridisch) wel toegestaan is om binnen de cattegorie groente en fruit bepaalde producten wel en andere niet onder het nultarief te brengen. In de btw dienen namelijk op soortgelijke goederen en diensten, die met elkaar concurreren, voor de heffing van btw gelijk moeten worden behandeld. Het Europese Hof van Justitie heeft bepaald dat de beoordeling of goederen of diensten soortgelijk zijn, plaats moet vinden vanuit het oogpunt van de modale consument. Daarbij geldt volgens het Hof dat goederen en diensten soortgelijk zijn, wanneer zij overeenkomstige eigenschappen vertonen en aan dezelfde behoeften van de consument voldoen – waarbij het vergelijkbare gebruik de maatstaf is – en wanneer de verschillen die zij vertonen, de beslissing van de consument om het ene of het andere goed dan wel de ene of de andere dienst te betrekken niet aanmerkelijk beinvloeden.
Gezien deze algemeen geformuleerde randvoorwaarden, valt te voorzien dat er de nodige juridische discussies zullen ontstaan bij het vinden van een (nadere) afbakening van wat groente en fruit is. Ook een criterium als ‘vers en onbewerkt’ zal tot dergelijke discussies leiden. In dat verband is een fraai voorbeeld een zaak die bij het Hof van Justitie terecht kwam en ging over de vraag of Polen een onderscheid mocht maken tussen ‘vers gebak’ (laag tarief) en ander gebak (normaal tarief) aan de hand van de uiterste houdbaarheidsdatum. Het Hof van Justitie geeft de bovengenoemde randvoorwaarden, maar laat het aan de Poolse rechter om concreet te onderzoeken of het hanteren van een verlaagd btw-tarief voor gebak met een uiterste verbruiksdatum van 45 dagen niet ertoe leidt dat de verkoop ervan wordt bevorderd ten opzichte van gebak waarvan de houdbaarheidsdatum meer dan 45 dagen bedraagt. Dat zal een moeilijk uitvoerbare opdracht zijn geweest voor de Poolse rechter.
De uitvoerbaarheid van een nultarief op groente en fruit hangt nauw samen met de juridische houdbaarheid ervan. Het gaat er daarbij vooral om of er voldoende capaciteit bij de overheid (belastingdienst, rechterlijke macht) is om een juiste toepassing van het nultarief te borgen. Ook in dat opzicht valt niet veel goeds te verwachten van een nultarief op groente en fruit.
Ten slotte kan in de aanzienlijke hoeveelheid (casuistische) rechtspraak van de afgelopen decennia over de toepassing van het verlaagde tarief op diverse producten een indicatie worden gezien van de problematische afbakening van een eventueel nultarief op groente en fruit. Om enkele voorbeelden van discussies over het verlaagde tarief te noemen: is tandpasta een geneesmiddel, is een aphrodisiacum, een magische mushroom of een push-up waterijsje met alcohol als levensmiddel aan te merken en hoe zit het met kruidendranken? Ook in andere landen zijn er de nodige discussies over het verlaagde tarief. Om maar wat voorbeelden te geven: de reeds genoemde verse cakejes uit Polen, teacakes in het Verenigd Koninkrijk, brandhout in Duitsland en liftreparaties in Portugal.
In het licht van het voorgaande denk ik dus dat theorie en praktijk ruimschoots aanleiding geven te veronderstellen dat een nultarief op groente en fruit tot (nog) meer discussies met de belastingdienst en tot (nog) meer rechtszaken zal gaan leiden.
Ik hoop dat ik hiermee uw vragen heb kunnen beantwoorden. Mocht u nog verdere vragen hebben, belt of mailt u mij dan gerust.
Met vriendelijke groet,
Van: Martine Kamsma m.kamsma@nrc.nl
Verzonden: vrijdag 7 april 2023 12:54
Aan: Doesum, Ad van (BELASTR)
Onderwerp: vraag NRC SEO over btw groente en fruit
Beste Ad van Doesum,
Eind maart verscheen het SEO rapport over een btw-nultarief voor groente en fruit. Conclusie in het kort: de onderzochte afbakeningsopties zijn juridisch kwetsbaar, er zijn risico’s mbt uitvoering en handhaving. Ik schrijf voor NRC over voeding. Los van de vraag of een lagere btw gezonde voedselkeuzes stimuleert (en of het daarvoor het geëigende instrument is) ben ik benieuwd: is die afbakening inderdaad zo problematisch? Of zijn afbakeningskwesties inherent aan een systeem met verschillende tarieven? Zal een nultarief inderdaad rechtszaken tot gevolg hebben? In het FD stond een ingezonden brief van een fiscalist die het probleem niet zo zag. (Ik vond in de Volkskrant een stukje terug waarin u iets zei over misverstanden over verschillende tarieven.)
Mijn vraag is: worden de SEO-conclusies gedeeld door andere belastingexpert of klinken er ook alternatieve geluiden?
Ik hoor graag!
Vriendelijke groet,
Martine Kamsma
Redacteur Voeding
T: 020 755 3000
M: 06 50 99 13 88
E: m.kamsma@nrc.nl
W: nrc.nl
Twitter @MartineKamsma
NRC Media
Postbus 20673
1001 NR
Amsterdam